ΣΠΗΛΑΙΟ ΑΛΑΔΙΝΟΥ
Το σπήλαιο στο χωριό Αλαδινό – ηλικίας περίπου 4,5 έως 5 εκατομμυρίων ετών – αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αξιοθέατα της Άνδρου και έχει έκταση περίπου 500 τ.μ. Αποτελείται από πέντε αίθουσες, από τις οποίες οι τέσσερις είναι επισκέψιμες. Ανακαλύφθηκε το 1932 από τον Ιωάννη Πετροχείλο και αργότερα χαρτογραφήθηκε με μεγαλύτερη λεπτομέρεια. Το σπήλαιο αποτελεί ένα εντυπωσιακό θέαμα με σταλακτίτες, σταλαγμίτες, ελικτίτες, κρεμασμένους βράχους και πολύχρωμο ασβεστόλιθο.
Τοποθεσία: Λίγο πριν από τη Χώρα, στο χωριό Αλαδινό.
Πώς θα φτάσετε: Με αυτοκίνητο. Ακολουθήστε τον κεντρικό δρόμο από τη Σταυροπέδα προς τη Χώρα. Στρίψτε δεξιά στον περιφερειακό της Μεσσαριάς και στη συνέχεια πάλι δεξιά προς τα χωριά Αλαδινό και Φάλικα. Υπάρχουν σχετικές πινακίδες.
ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ
Είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της πρωτεύουσας της Άνδρου. Το γνωστό αυτό κάστρο ήταν η οχυρωμένη κατοικία του Ενετού ηγεμόνα Μαρίνο Ντάντολο, όταν κατέλαβε το νησί. Χτίστηκε το 1207. Οι πύργοι και οι στρατώνες του κάστρου, καθώς και τα οικόσημα των Ενετών αρχόντων, διατηρούνταν σε καλή κατάσταση μέχρι το 1943, όταν ο σφοδρός βομβαρδισμός από τους Γερμανούς το κατέστρεψε ολοσχερώς. Σήμερα σώζονται μόνο τα ερείπιά του.
Τοποθεσία: Στην παραλία της Χώρας, στην πλατεία του Αφανούς Ναύτη.
Πώς θα φτάσετε: Με τα πόδια από την πλατεία Καΐρη.
ΠΥΘΑΡΑ
Η χαράδρα της Πυθάρας βρίσκεται στο χωριό Αποίκια. Σύμφωνα με την παράδοση ονομάζεται και «Νεραϊδότοπος». Τα άφθονα κρυστάλλινα νερά δημιουργούν ένα εντυπωσιακό οικοσύστημα με μικρούς καταρράκτες και λιμνούλες που φιλοξενούν πλούσια υδρόβια ζωή. Το τοπίο είναι κατάφυτο με σπάνια είδη φυτών και πουλιών, αγριολούλουδα και πολλά αμφίβια. Τα νερά που πηγάζουν από το όρος Πετάλο στις Ευρούσιες ποτίζουν τις καλλιέργειες, ενώ από το 1863 έως το 1936 κινούσαν τη «Φάμπρικα», τον μεγαλύτερο νερόμυλο των Βαλκανίων, στο χωριό Στενιές.
Τοποθεσία: Στο χωριό Αποίκια, λίγα χιλιόμετρα δυτικά της Χώρας.
Πώς θα φτάσετε: Αφήστε το αυτοκίνητο στον κεντρικό δρόμο και ακολουθήστε το μονοπάτι προς την Πυθάρα. Μετά από περίπου 10 λεπτά περπάτημα θα φτάσετε στον προορισμό σας.
ΣΑΡΙΖΑ
Η πηγή μεταλλικού νερού «Σάριζα» βρίσκεται στο χωριό Αποίκια και προσελκύει πολλούς επισκέπτες λόγω των θεραπευτικών ιδιοτήτων της (βοηθά όσους πάσχουν από νεφρικά προβλήματα). Λίγα μέτρα δυτικά βρίσκεται το εργοστάσιο όπου εμφιαλώνεται το νερό και η σόδα «Σάριζα».
Τοποθεσία: Στο χωριό Αποίκια, λίγα χιλιόμετρα δυτικά της Χώρας.
Πώς θα φτάσετε: Στο τέλος της συνοικίας Νειμποριό στη Χώρα ακολουθήστε τον δρόμο στα αριστερά προς Στενιές και Αποίκια. Όσοι θέλουν να παρακάμψουν τη Χώρα μπορούν να ακολουθήσουν τον δρόμο προς Στραπουριές – Υψηλού από τη διασταύρωση του χωριού Μένητες.
ΠΥΡΓΟΣ ΑΓΙΟΥ ΠΕΤΡΟΥ
Ο Πύργος του Αγίου Πέτρου παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον για τους επισκέπτες. Είναι κυλινδρικός και διατηρείται σε ύψος περίπου 20 μ. Χτίστηκε κατά την Ελληνιστική περίοδο (4ος–3ος αιώνας π.Χ.). Η διάμετρος της βάσης του είναι 9,40 μ. και είναι κατασκευασμένος εξ ολοκλήρου από τοπικό σχιστόλιθο. Στο εσωτερικό του υπάρχει ελικοειδής σκάλα που οδηγεί σε τουλάχιστον πέντε ορόφους. Ο πύργος βρίσκεται σε ιδιαίτερα προνομιακή θέση, στην πεδιάδα του Γαυρίου, ελέγχοντας ξηρά και θάλασσα. Στην περιοχή υπήρχαν επίσης μεταλλεία χαλκού που λειτουργούσαν μέχρι τις αρχές του προηγούμενου αιώνα.
Τοποθεσία: Στο χωριό Άγιος Πέτρος, στην περιοχή του Γαυρίου.
Πώς θα φτάσετε: Με αυτοκίνητο, ακολουθώντας τον δρόμο από το Γαύριο προς το χωριό Άγιος Πέτρος.
ΠΑΝΩ ΚΑΣΤΡΟ
Το Πάνω Κάστρο, γνωστό και ως «Κάστρο της Φανερωμένης», χτίστηκε από το 1207 έως το 1233 από τον Ενετό άρχοντα Μαρίνο Ντάντολο. Βρίσκεται σε ένα εντυπωσιακό ορεινό πλάτωμα βόρεια του Όρμου Κορθίου σε υψόμετρο 585 μέτρων. Σήμερα σώζονται τμήματα των τειχών καθώς και ο ναός της Φανερωμένης. Το τοπίο είναι μαγευτικό και η θέα προς το ανατολικό Αιγαίο μοναδική.
Τοποθεσία: Πάνω από το χωριό Κοχύλου.
Πώς θα φτάσετε: Ακολουθήστε τον κεντρικό δρόμο από Κόρθι προς Χώρα (ή αντίστροφα) και φτάστε στο χωριό Κοχύλου. Από εκεί πάρτε τον δρόμο προς τη βάση του λόφου όπου βρίσκεται το κάστρο και στη συνέχεια ανεβείτε τα 143 σκαλοπάτια μέχρι την είσοδο.
ΖΑΓΟΡΑ
Η Ζαγορά είναι μία από τις καλύτερα διατηρημένες πόλεις της Γεωμετρικής περιόδου στην Ελλάδα. Ο αρχαίος οικισμός βρίσκεται σε απομονωμένο ορεινό πλάτωμα (σε υψόμετρο 160 μ.) στη χερσόνησο της Ζαγοράς. Οι ανασκαφές που ξεκίνησαν το 1960 και συνεχίζονται μέχρι σήμερα έφεραν στο φως σημαντικά ευρήματα. Η ζωή στον οικισμό ξεκίνησε τον 10ο αιώνα π.Χ. και διήρκεσε έως τα τέλη του 8ου αιώνα π.Χ. Ο οικισμός προστατευόταν από ισχυρό τείχος περίπου 100 μ. μήκους, 2–4,80 μ. πλάτους και 3 μ. ύψους. Στο εσωτερικό του υπάρχει ναός που χτίστηκε τον 8ο αιώνα π.Χ. και χρησιμοποιήθηκε έως την Κλασική περίοδο, παρότι ο οικισμός είχε εγκαταλειφθεί 300 χρόνια νωρίτερα. Τα σπίτια ήταν πέτρινα με χωμάτινες στέγες (δώμα). Ευρήματα από τον οικισμό εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Χώρας, καθώς και μοντέλα αναπαράστασης κατοικίας και ναού.
Τοποθεσία: Στο ορεινό πλάτωμα της Ζαγοράς, στη δυτική πλευρά του νησιού.
Πώς θα φτάσετε: Με τα πόδια, ακολουθώντας το σχετικό μονοπάτι από την «Αγία Τριάδα» (λίγο μετά τη Σταυροπέδα) προς Κόρθι. Η διαδρομή διαρκεί περίπου 40 λεπτά και είναι πολύ ενδιαφέρουσα.
ΥΨΗΛΗ
Η αρχαία πόλη της Υψηλής ανακαλύφθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως αρχαία ευρήματα, καθώς και τον ναό στο κέντρο της ακρόπολης, κτίρια, τμήματα τείχους και πολλά αρχαιολογικά αντικείμενα. Τα ευρήματα αυτά είναι ιδιαίτερα σημαντικά για τη μελέτη της Γεωμετρικής και Αρχαϊκής περιόδου στις Κυκλάδες και γενικότερα στο Αιγαίο. Ο ναός στο κέντρο της ακρόπολης, πιθανότατα αφιερωμένος στη θεά Δήμητρα, ιδρύθηκε τον 8ο αιώνα π.Χ. και παρέμεινε σε χρήση τουλάχιστον έως το δεύτερο τέταρτο του 5ου αιώνα π.Χ. Η Υψηλή είναι ο μοναδικός οργανωμένος αρχαιολογικός χώρος της Άνδρου.
Τοποθεσία: Στο χωριό Απροβάτου, λίγο μετά το Μπατσί καθώς κατευθυνόμαστε προς τη Χώρα.
Πώς θα φτάσετε: Πολύ εύκολα, με αυτοκίνητο ή λεωφορείο. Η είσοδος του αρχαιολογικού χώρου βρίσκεται κοντά στον κεντρικό δρόμο του νησιού.
ΠΑΛΑΙΟΠΟΛΗ
Η Παλαιόπολη ήταν η αρχαία πρωτεύουσα της Άνδρου και γνώρισε μεγάλη ακμή από την Κλασική έως τη Ρωμαϊκή εποχή. Σήμερα είναι ένα όμορφο καταπράσινο χωριό, στις πλαγιές του όρους Πετάλο, όπου βρίσκονται πιθανότατα οι μοναδικοί καταρράκτες των Κυκλάδων. Η αρχαία πόλη βρισκόταν χαμηλότερα, κοντά στο λιμάνι, του οποίου η μισοβυθισμένη προβλήτα φαίνεται από το χωριό. Οι ανασκαφές ξεκίνησαν το 1987 και συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Έφεραν στο φως τμήματα λιθόστρωτων δρόμων, στοές καθώς και κτίριο της Ελληνιστικής περιόδου με μνημειακό πρόπυλο και περίστυλη αυλή. Τα ευρήματα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Παλαιόπολης.
Τοποθεσία: Περίπου στη μέση της κεντρικής οδικής αρτηρίας του νησιού, μεταξύ Γαυρίου και Χώρας.
Πώς θα φτάσετε: Με αυτοκίνητο ή λεωφορείο, ακολουθώντας τον κεντρικό δρόμο όπου βρίσκεται και το Αρχαιολογικό Μουσείο.
ΣΤΡΟΦΙΛΑΣ
Ο νεολιθικός αυτός οικισμός ανακαλύφθηκε στην περιοχή της Σταυροπέδας, στη δυτική ακτή του νησιού. Είναι ο μεγαλύτερος οικισμός της Τελικής Νεολιθικής περιόδου που έχει βρεθεί στο Αιγαίο και εκτείνεται σε έκταση περίπου 25.000–30.000 τ.μ. Οι ανασκαφές της 11ης Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων αποκάλυψαν τείχος μήκους 100 μ., ύψους έως 2 μ. και πλάτους 1,60–2,00 μ., καθώς και εντυπωσιακά αγγεία, πιθάρια, λίθινα εργαλεία, αιχμές βελών, κοσμήματα, ειδώλια, χάλκινα αντικείμενα κ.ά. Ο οικισμός χρονολογείται γύρω στο 4000 π.Χ. και θεωρείται ο μεγαλύτερος και καλύτερα διατηρημένος νεολιθικός οικισμός του Αιγαίου. Τα χαραγμένα σχέδια σε βράχους που απεικονίζουν ζώα, ψάρια κ.ά. είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακά, ενώ οι παραστάσεις πλοίων αποδεικνύουν ότι οι Κυκλαδίτες ταξίδευαν στη θάλασσα ήδη από εκείνη την εποχή.
Τοποθεσία: Στην περιοχή Σταυροπέδα, στο κέντρο της δυτικής πλευράς του νησιού, στο ορεινό πλάτωμα του Στρόφιλα.
Πώς θα φτάσετε: Ο χώρος δεν είναι οργανωμένος και η πρόσβαση γίνεται μόνο με τα πόδια. Ακολουθήστε τον δρόμο δεξιά της Σταυροπέδας και στη συνέχεια αριστερά προς το μονοπάτι που οδηγεί στο ορεινό πλάτωμα.
